3000 yıl önce Orta Afrika'daki yağmur ormanlarının büyük bir bölümü yok olmuştu. Hakim görüş bu değişime iklim değişikliğinin neden olduğu yönündeydi ancak Sol Portalın yayımladığı bir habere göre yeni bir araştırma gösterdi ki bu orman alanların  azalmasının sebebi sadece iklim değişimi değil…

Fransız Deniz Araştırmaları Enstitüsü araştırmacılarıyla jeokimyacı Germain Bayon önderliğinde gerçekleştirilen ve Science dergisinde yayınlanan araştırmada, Kongo nehrinin ağzından alınan ve son 40.000 yılı temsil eden akarsuyun taşıdığı partiküllerin çökelmesiyle oluşan tabakalardan alınan örnekleri incelendi. Bu örnekler de günümüzden 3500 yıl öncesinde başlayan ciddi bir kimyasal ayrışmaya dair kanıtlar bulundu. 3500 yıl ilginç bir tarih, çünkü Batı Afrika’dan Orta Afrika’ya Bantu Yayılımı (‘Bantu expansion’) adlı büyük göçün başlangıcına denk düşüyor.

Araştırmacılar 3500 yıldan daha eski dönemlerdeki kimyasal ayrışma hızının, yağıştaki değişkenliklerle uyumlu olduğu gördüler:Kimyasal ayrışma yağış ve doğal erozyon gibi çevresel sebeplerle gerçekleşebileceği gibi, ormansızlaşma ve artan tarımsal faaliyetler sonucu da hızlanabiliyor. İlgili dönemde kuraklık arttığından, kimyasal ayrışmada azalma beklenirken, ayrışmanın tam tersi zirve yaptığı görüldü. Bunun olası açıklaması, Bantu kabilelerin o dönemde Orta Afrika’ya tarımı getirmiş olması.

Bantu Yayılımı yakın tarihin başlıca göç vakalarından biri. Bantu dilini konuşan ve tarıma geçmiş olan kabilelerin, bugün Nijerya ve Kamerun'un bulunduğu Batı Afrika bölgesinden kıtanın doğusuna ve güneyine yüzlerce yıl boyunca göç ettikleri biliniyor. Bantu toplumu çiftçi bir topluluktu ve tarımın yanı sıra, demir eritme teknikleri de geliştirmişlerdi. Demir çağı dönemine ait Bantu arkeoloji alanları, seramikler, fırınlar, aletler, tarımsal ürünlerin kalıntıları ve çeşitli demir eserler sunuyor.

Araştırmayı yapan ekip çayırlık alanların ve bölgede yaşayan toplulukların yağmur ormanlarının yerini almasının, çiftçilerin tarım için açtıkları araziler ve demir ocakları ile iklim değişikliği etkilerinin birleşmesiyle açıklanabileceğini düşünüyorlar. Araştırmacılar ekolojik değişimin ne kadarının insan etkisi ne kadarının iklim değişikliği olduğuna dair belli bir oran veremeseler de, incelemeler insan etkisinin oldukça belirgin olduğunu gösteriyorlar.

Araştırma insanların çevre üzerinde çok büyük etkisi olduğunu ortaya koyuyor. Değişen iklim, çiftçilerin bölgede tarım yapabilmelerini mümkün kılmış olsa da toprağın erozyon örüntülerini değiştirdiği görülüyor

Yapılan incelemeler gösteriyor ki günümüzde yol yapımı, endüstriyel amaçlar, hayvan çiftlikleri ya da soya tarlaları için yok edilen Amazon yağmur ormanlarının durumuyla yakından ilgili saptamalarda bulunuyor. İklim değişimi ve söz konusu insan faaliyetleri, yağmur ormanlarında ve bu ormanların ev sahipliği yaptığı biyo-çeşitlilikte hızlı ve kitlesel bir yok oluşa neden olabilir.

(Bayon et al., Intensifying Weathering and Land Use in Iron Age Central Africa, Science, 2012. DOI: 10.1126/science.1215400)